Yakın zamanda kaybettiğimiz Eğitimci Yazar Şaban Şenateş’in “ŞITFROŞ” isimli Zazaca yazılmış "Sütçü" isimli hikayesinde takkesi, sakalı ve tesbihiyle hoca gibi görünen ancak süte su katarak müşterilerini aldatan adamın hazin sonu anlatılıyor.
Hikaye, Şitfroş adlı bir adamın süt satıcılığı yaptığı dönemdeki yaşamını anlatır. Şitfroş, süte su katarak kazanç sağlamaktadır ve bunun farkında olan insanlar onun hakkında olumsuz düşüncelere sahiptir. Şitfroş'un yaptığı hileler sonunda, başına gelen felaketler ve zor zamanlar onun hayatını olumsuz şekilde etkiler. Şitfroş'un bir gün karşılaştığı Milla Nesredîn, onun hilesini anlamış ve onu uyarmıştır.
Sütçü, sonrasında yaptıklarının bedelini ağır bir şekilde öder. Milla Nesredîn, ona yaptığı kötülükleri ve hilelerini hatırlatarak onu uyarır. Şitfroş'un, bir zamanlar yaptığı hilelerin kendisini ne kadar zor duruma soktuğu ortaya çıkar. Hikaye, dürüstlüğün ve ahlaki değerlerin önemini vurgular, hile yaparak kazanmanın sonunda kişinin başına nasıl felaketler getirdiğini gösterir.
Hikayede geçen Zazaca kelimeler ve ifadeler, dönemin halk yaşamını ve değerlerini yansıtarak, hem kültürel hem de ahlaki bir ders sunmaktadır.
Bu eser, MEB'in 100 eserinden biri olan Zambak Yayınevi tarafından basılmıştır.
ŞITFROŞ
Vanê wextên ra mehlada Milla Nesredînî di şitfroşên beno. Vanê no şitfroş manganê xwu doşeno tepîya, tayên jî awi dekeno de û bi no hesab a şitê xwu zeyîdneno. Şitfroş, şitê xwu hem dûkan di roşeno, hem jî şino kuçan di roşeno. Şitfroş veyndano:
-Şiiiit! Şito pak û delal! Şito teze! Şit û şit! vano û kuçe bi kuçe geyreno, şitê xwu roşeno. Vanê şito ki, masto ki roşeno jî bê şitî û mastî bi heme çî maneno. Hele qeymaxê ci tew pers mekerê! Şitfroş, qando ki şar bi ci ya emel bikero, gîno dinyayên şal û şapikîy, dinyayên kulehîy anceno xwu sere, mîtroyên û nîm jî tizbanê giranan keno xwu dest û şeq şeq şeq anceno, vano wa şar vajo no milla o, no karo sexte nêkeno. Asas şitfroş ze ki bi nê haldê xwu ya vajo;
Şitê mi helal o, şitdê mi ser ra şit çinî yo, şitê mi xas o, tamdê şit û mastdê mi ser ra tam çinî yo. Kiştên ra şit û qatixê xwu roşeno, kiştên ra şarî sero kebîrey keno. Vanê a serri şitfroş peran nano peran ser, malî nano malî ser. Goreyê hesabdê şitfroşî gereg ser ra ci bol weş şiro. Laberê serri û hesab bi şitfroşî nêmaneno.
Welhasil a serri vanê bol çetin ravêrena. Firtineyî û sêlawî û laserî û yaxerî û tofanîy û felaketîy pêserî û pêdima zêdê torg a varenê. Şitfroş a serri xeberanê xeyrî nêgîno, tim xeberê nebixeyrî yenê ci goşî. Zirar û zîyanan ne ti pers ki, ne jî ez vajî. Laserî yenê kerîyanê çarwandê şitfroşî kenê xwu ver û benê. Axurî, merekî, kozî û gewê şitfroşî bi erd o benê jewî û ze ki cor ra ci rê bela û bêterî bêrê, ze ki yanqere piro şano. Bi no şikl a aşatme nêkeno, heme çîyê xwu keno vinî. Şitfroşdê to rî di ne şênayî manena, ne kêf, ne jî heyf. Taqet û mecal ra kewno, lingan keno anver ro.
Milla Nesredîn rojên dûkandê ci ver ra ravêreno, zêdê verî nêşeno vajo:
-Kerem ki, xwoca bê tasên doyêndê min ê honikî bişimi.
Şitfroş kotî, do kerem kerdeni kotî!
Milla Nesredîn winîno ki şitfroş rojida xwu di nîyo, veyêno ci û vano:
-Hey şitfroşo heyran! Ti yê kotî di, xeyr o, silametey a, se bîyo? To rî di meymenet nêmendo!
Welhasil, şitfroş werzeno pay, bejn û bala xwu mojneno Milla Nesredînî. Tabî ki taqet û hêle ra kewte yo, ci fekî ra qisa nêvijêna, hesretê mizgînîyênda werdîkek o, nêşeno xwu ser o vindero, eger kardî bierzîyo bi ci, ci ganî ra gonî nîna.
Milla Nesredîn nê halî ya tepîya fina kewno qisa û pers keno, vano:
-Hemberîyan xeyr o, se bîyo, no çi halê nê dûkandê to yê vilabîyayî yo? To dûkan kerdo virt û vila, dûkan to sero bîyo çir çila.
Şitfroş verpers keno û vano:
-Xwoca ti zanê serri çetin ravêrdi ew ser o jî zimistanî da ma ro. Heywan bolê ci veyşan mend, tayênê ci serdan ra merd, tayêni nêşa şit bido, tayên heywanê mi laseran ver şî. Axurê mi, merekê mi, gewê mi mi sero amey war, tofan û felaketî gunay mi ro, zirar û zîyanê mi pê sero zêdê torg a amey war!
No fek di fenî û hîlekareya şitfroşî yena çimandê Milla Nesredînî ver, Milla Nesredîn nînan nano ser û vano:
-Ti do bi nê zirar û zîyanî ya razî bê! Wa bêro to vîrî, wexto ki to awi dekerdê şitî mîyan, wexto ki bi no hesab a şit û malê xwu zeyîdnayê, şarî kemênayê, şarî jehr werdê, to zeyîdnayê û to rê weş bî. Xwu vîra meki ki, to bi no babet a bol malo heramo pêdaye kerd xwu pêlekî! To bol pîzeyî veşnay, to bol qelbî şiknayî.
Na şitherameya xwu bîya xwu vîrî, pey meqehrî, hewna bol sereyê to do bitewo, pîzeyê to do bitewo, ti do hewna bol vinî kerê! Çiçîyo ki to kerd, ame to sere di. To dî vanê “çîyo ki virda bêro, wirda jî şino.”
Açarnok: Şaban ŞENATEŞ
06/09/2013 Suwêreki
BINVAJE: Bi Tawsîyedê MEB.’î ya 100 Eserandê Weçîneyan ra 21. Qandê Sinifandê 1’î, Kuşatandê Milla Nesredînî ra Weçîneyao, Weşanê Zambakî ra, açarîyayeyê “Sütçü” yo.
(Öneri: MEB'in 100 eserinden biri olan, 21. sınıfın 1. aşaması, Nesredîn halkı için yazılmış olan 'Sütçü' adlı eserin Zambak Yayınevi tarafından basılmıştır)
www.siverekgenclik.com
Zazaca, süte su katan sütçünün hikayesi!
Yakın zamanda kaybettiğimiz Eğitimci Yazar Şaban Şenateş’in “ŞITFROŞ” isimli Zazaca yazılmış "Sütçü" isimli hikayesinde takkesi, sakalı ve tesbihiyle hoca gibi görünen ancak süte su katarak müşterilerini aldatan adamın hazin sonu anlatılıyor..
