Siverek'e has 150 kelime yeniden konuşuyor!
Siverekli hemşehrimiz Muhittin Pastacı'nın büyük bir emekle derlediği "Siverek'e Has Kelimeler" listesi, unutulmaya yüz tutmuş 150 yerel ifadeyi gün ışığına çıkardı.
Editör: Siverek Gençlik
13 Kasım 2025 - 12:30
Siverek, tarih boyunca farklı halkların bir arada yaşadığı kültürel bir mozaik olmuştur. Bu çok dilli mirasın doğal sonucu olarak, sadece Siverek merkezde kullanılan, eşsiz ve zengin bir kelime dağarcığı oluştu. Ancak zamanla modernleşme rüzgârı, bu sözleri hafızalardan silmeye başladı.
Siverek sevdalısı Muhittin Pastacı, bu duruma kayıtsız kalmayarak, büyük bir özveriyle 500'e yakın Siverek'e has sözcükten 150 tanesini derleyip kayda geçirdi. Bu liste, sadece kelime değil, aynı zamanda şehrin sosyal hayatını, karakterlerini, mesleklerini ve gündelik eşyalarını anlatan bir "Siverek Sözlüğü" niteliğindedir.
1. İnsanlar, Karakterler ve Meslekler
Eskiden beri Siverekli, gözlem gücü yüksek, nüktedan ve samimiydi. Muhittin Pastacı'nın listesi, bu gözlemleri bize sunuyor:
Sokaklarda: Avare gezene Salma veya Sutal denirdi. Boş gezenlere ayrıca Tolaz adı da verilirdi.
İnsan Tiplemeleri: Patavatsız erkekler Zırzop ya da Zirtene iken, şakacı erkeklere Cılaka, kızlara ise Tıllingi denilirdi.
Kendini beğenmişlere Kure, iflas edene "Top attı" denilirdi. Korkaklar Fisek, yalakalar Yellehçi, aptallar Xırpo, cimriler ise Kerto olarak bilinirdi. Dengesiz insanlara Densiz, fanatiklere Yankun, hayatından bezgin olanlara ise Kojo denirdi.
Fiziksel Özellikler: Aşırı zayıf ve çelimsizlere Zilçoki, sürekli burnu akana Xirnikli ya da Çilmo denirdi. Dişi olmayana Keftal, salyası olana Şorıklı, yüzü çilli olana Künci ve kekemelere Pepe denirdi. Kamburlara Quse'x, saçı dökülenlere Keçel denirdi.
Sosyal Roller: Hallaya Bibi, teyzeye Dayzo derlerdi. Büyük abiler Keko ya da Kako idi. Bayan hizmetli Kaymacı, dedikoducu bayanlar ise Gozbaci idi. Kocaya Gişe, korumaya Peye denirdi.
2. Ev, Mutfak ve Gündelik Yaşam
Siverek evlerinin samimiyeti, kullanılan eşyaların ve mekânların adlarında gizliydi:
Ev Mimarisi: Evin dış kapısı Cümle Kapısı, küçük kapı ise Enik idi. Bodrum Zerzemin, dışa açılan balkon Gezemek, küllük ise Maskan olarak anılırdı. Çıkmaz sokağa Tetırbe, çardağa Taht denirdi. Vitrine Komidin derlerdi.
Eşyalar: Büyük tencere Quşxana, tabure Kürsü, emaye tas Üsküre, bakraç ise Sitil idi. Beze Çapıt, ince beyaz tekstile Kexke Bezi, birinci sınıf tekstile Xasa, ikincisine ise Keten Belaş denilirdi.
Giyim ve Aksesuar: Elbise Espab ya da Zıbın, ayakkabı Postal, sandalet Çarık idi. Bayan atletine Frenk Köneği, kombinezona Melekof, doğum sonrası giyilen yelege Liloz denirdi. Külahın (Bere) tepesindeki ponpona Külhucik, bereye Külah denilirdi.
3. Yiyecekler, Ticaret ve Oyunlar
Siverek'in bereketli topraklarının ürünleri ve çocukların şen kahkahaları bu sözlerde saklı:
Yiyecekler: Lahmacuna Kıymalı, domatese Frenk, salçasına Frenk Suyu denirdi. Havuç Pirçıkli idi. Kayısı türü Mış Mış, çörek ise Klor ya da Kexke olarak biliniyordu. Bayram çöreğine ise Külinçe denirdi. Lokanta Aşxane, taze sebze satılan yer Mevlaxana idi.
Oyunlar: Çocuk fırıldağı Deleme, ipi Kınap, çeviren metal Nik idi. Salıncağa Leyli, tahtaravelliye Hiro Piro denirdi. Mert Çubuk Çelik Çomak oynanırdı. Pervaneye Fır Fırık denirdi.
Diğer Kavramlar: Küçük hortumlara Talazok, hediyeye Xelet, parasıza Ruto denirdi. Cevap olarak red anlamında Quzulkırt denilirdi. Götür fiili için Apar kullanılırdı.
Muhittin Pastacı'nın bu çalışması, Siverek'in kimliğini oluşturan bu sözcükleri gelecek nesillere aktararak, şehrin eşsiz dil mirasına paha biçilmez bir katkı sunmuştur. Birinciye Pe' Şing, ikinciye Dudık, üçüncüye Kankır demenin samimiyeti, o eski günlerin ruhunu bize yeniden yaşatıyor.
www.siverekgenclik.com
FACEBOOK YORUMLAR