Dersa Mentikî û Lûyê

15 Gulan Roja Roşané Ziwanê Kurdî dı Musabaqayê Hikeyayan Şaban Şenateş  Ez Bîya Yewin (1). Kurdî /Dimili biwanê, binusê. Bimusé ü Bımusné. Hikayeya Xo Peşkeşê Vendekara Qena

Tarix kes nêzano çend bî. Labelê zemanêko verî, hendê emirdê însanan estbî. Verî însanan dest eştbî dersa mentiqî. Vanê ke Felsefe û Mentiq verî verî medenîyetê Yunanê Antîkî de vijîyabî. Karê milet tayn, wextê milet veşîbîyo. Pîzeyê milet mird bîyo. Derdê nan û banî çinebîyo. Coy ra ê ke wendekar bî înan xo dabî Felsefî û Mentiqî ser. Felsefî û Mentiqî hetê Psîkolojî, Sosyolojî, Bîyolojî, Matematîk û Astronomî wendê. Însanan sukandê xo de unîversîteyî akerdî. Wendekarî riştê ni mekteban. Kitabê qalinî pel bi pel wendî û heta kerdî ezber. Halê însanan balê heywanan zî antê. Siftê ju bi ju heywanî goştarîya însanan kerdê. Heywanan dûrî ra temaşeyê însanan kerdê. Însanan zanîngeh de siftê siftê dersa mentiqî dayê wendiş. Heywanan zî balê xo da dersa mentiqî. Heywanan mîyan ra verî kundan mekteb akerd. Luyan dûrî ra temaşeyê însanan û kundan kerd. Luyan temaşeyê mektebê kundan kerdê. Çoşmedê zanîngehî zaf geyrayî. Dima serdarê luyan daristan de luyî arê kerdi pê ser. Kombiyayişê luyan seke temambî û luyî amey pê ser dima serdarê luyan vijîya kursî û vengênde pêta va: 

“Goşdarê ercîyayeyî, Dost û yarê min, Embazê minê hêjayî! Demêndo dergo ke mayê temaşeyê însanan û heywanandê bînan kenê. İnsan û heywanî, dersa Mentiqî ve Felsefî ser o gurweyenê. Ewro ma yê pîya îstişarê bikerê ke ma zî zanîngehê akerê yan nêakerê.”
Luyan hemine goştarîya mamosteyê pîlî kerdê. Mamosteyê luyan qira xo pak kerd û va: 
“Goştarê ercîyayeyî! Şima zî zanê ke bahdê însanan, kundan û heywananê bînan qandê mileta xo hem dersa felsefeyî û hem zî dersa mentiqî dayê musnayene. Gerek ma zî pey de nêmanê. Qandê mileta xo, hele hele qandê qeçekandê xo ma zî dersa felsefe û dersa mentiqî bimusê û qeçekandê xo rê bidê wendene.”

Mamosteyê Luyan xeylê qiseyî kerdî. Kombîyayişê Luyan heta roj şî awan xover da. Bahdo luyan xo mîyandê istîşare kerd û tayn qerarî girotî. 
Ê do daristanî de unîversîteyêndo gird akerê. 
Dima xo mîyan de kamo çi kar bikero pêbar bikerê. 
Kamcîn luye bikewo kamcîn ders belî bikerê. 
Mamosteyê luyan do bikewo dersa Mentiqî. 
Kamo înşaatê zaningehî de bigirweyo belî kerd. 
 Dima do qeydê teleban bikerê û zanîngehî de dersan dest pêkerê. 
Xeylê wext luyî gurweyayî. Kê çi kar girotbî xo ser, qandê ey karî xebat û cehd kerd. Jew fin hetkarîya pê kerd. Verî verî inşaatê zaningehî qedîna. Mamosteyê ke dekewê ders qandê dersanê xo kitabî peyda kerdî. Xebatê Zanîngehî qedîya. Menga Adarî hefteyo peyneyin bahdê nimazdê înî do zîl biceno û dersî do dest pêkerê. Roja derse amê. Zîl ceneya û luyî pêro kewtî ders. Nameyê dersa sifteyîne Mentiq bî. Serokê luyan mamosteyo gird kewt ders. Mamosteyê bînî û konseyê Zaningehî zî kewtibî dersa mamosteyî. Mamosteyo gird zaf keyf weşbî. Kesî rîdê ci ra keyfê ci fahm kerdê. Mamosteyî tebeşîr girot xo dest û nameyê dersa xo textî ser o nusna. Dima doşê telebeyandê xo bi û va: 
“Şima pêro xeyr ameyê. Selamî û hurmet konseyê Zanîngehî, mamosteyê bînan û telabeyanê xo rê pêşkêş kena. Qandê zaningehî kê hetkarîye kerd û kê ariq rijina heminan rê sipas kena. Ewro tarîxê ma luyan de rojêna gird a. Ma no zaningeh akerd. Waştena ma na ya ke, no daristandê ma peydê kundan û peydê heywananê bînan ra nêmanê. Wa mileta ma zî Felsefe, Mentiq Bîyolojî, Sîyaset bimûso. Wa tarîxê ma zî sey estare şewq bido tarîxê heywanan. Komîteyê Zaningehî mamostetîya dersa Mentiqî daya min. Ez do vaja bismîllah û ma do dest pêkerê dersa xo.”

Mamosteyî verî pênasê mentiqî kerd. Mentiq û fahmkerdene ser o xeylê qiseyî kerd. Telabeyan pêrinan bi meraq a goşdarîya mamosteyî kerdê. Zîl ceneya û ders qedîyê. Kes cadê xo ra nêwerişt. Mamosteyî fina devamê qisandê xo kerd. Dersa ma ya ewroyê qedîyê. Şima yê nika şirê keyandê xo. Labelê şima ewro dersa mentiqî goşdarîye kerd. Na ders ser o keye de bifikirîyê. Bahdê qiseyî kerdena mamosteyî, zanîngeh vila bî. Her luye keyfweşî ya vera keyedê xo şî. 

Yew luye wexto ke şina vera keyedê xo ferq kena ke bîya veyşan. Finê sereyê xo berz kena û vinêna çoşmedê xo, rojo keno şiro awan û gamena do tarî bibo. Vana gerek ez pîzeyê xo mird kera û dima şira keyedê xo. Vana gerek ez şira vera dewda însanan. Uja ra xo rê ya kergê yan zî arweşê tepêşa û pîzeyê xo mird kera. Hewna verê xo nêkerdbî vera dewe, dersa mamosteyî yena ci vîrî. Mamosteyî ders de mentiq senîn deyêno şuxulnayiş û kes do senîn ser o bifikirîyo, musnabî û mamosteyî vatebî keye de na ders ser o bigurweyê.