Hakikat Çatışmadan Doğar, Fanatizm Kapalı Kapılarda Büyür

İnsan beyni, doğumdan ölüme kadar değişmeden kalan katı bir yapı değildir. Nörobilimin nöroplastisite olarak tanımladığı olağanüstü yetenek sayesinde insan zihni öğrendikçe, okudukça, gözlemledikçe ve farklı düşüncelerle karşılaştıkça yeniden biçimlenir.

Her yeni kitap zihinde başka bir pencere açar.
Her yeni insan dünyaya başka bir yerden bakmayı öğretir.
Her aykırı düşünce, doğru bildiklerimizi yeniden sınama fırsatı verir.

Zihin farklılıklarla büyür. Tekrarlarla değil, karşılaşmalarla derinleşir.

Fakat insan bazen kendi zihninin duvarlarını kendi elleriyle örer. Sürekli aynı insanlarla konuşmak, aynı düşünceleri dinlemek, aynı çevrede yaşamak ve yalnızca kendi inançlarını doğrulayan kaynakları takip etmek zamanla insanı bir yankı odasına hapseder. Kişi artık dünyayı olduğu gibi değil, kendisine gösterildiği kadarıyla görmeye başlar.

Aşırı ırkçılığın, mezhep taassubunun, siyasal fanatizmin ve kişileri sorgulanamaz otoritelere dönüştürmenin beslendiği zeminlerden biri de budur.

Bir ırkı mutlaklaştırmak, bir mezhebi hakikatin tek sahibi görmek, bir siyasi yapıyı yanılmaz kabul etmek veya herhangi bir beşerî şahsiyeti eleştirinin üzerinde konumlandırmak düşüncenin sınırlarını daraltır. Çünkü insanı putlaştırmanın başladığı yerde eleştirel düşünce zayıflar.

Cehalet yalnızca okuma yazma bilmemek değildir. Diploma sahibi olmak da tek başına insanı cehaletten kurtarmaz.

Asıl cehalet, kendi düşüncesinden başka hiçbir düşünceye hayat hakkı tanımayan zihinsel kapalılıktır.

Medeni toplum olmanın ölçüsü yalnızca yüksek binalar, geniş yollar, son model otomobiller ve ileri teknoloji değildir. Gerçek medeniyet, insanın zihnini dünyaya açabilme olgunluğudur.

Bunun yolu okumaktan geçer.
Araştırmaktan geçer.
Sorgulamaktan geçer.
Her söylenene inanmamaktan geçer.
Kendi doğrularını bile zaman zaman sınayabilmekten geçer.

İnsan yalnızca kendisi gibi düşünenlerle konuşmamalıdır. Kendisine benzemeyen insanlarla aynı masaya oturabilmeli, karşıt düşünceleri dinleyebilmeli ve gerektiğinde “Ben yanılmış olabilirim” diyebilecek entelektüel cesareti gösterebilmelidir.

Namık Kemal’e atfedilen o güçlü ifade bunu veciz biçimde anlatır.

“Bârika-i hakikat, müsâdeme-i efkârdan doğar.”

Hakikatin ışığı, fikirlerin medeni biçimde karşılaşmasından doğar.

Dünyadaki birçok nefretin, ayrışmanın ve bitmeyen çatışmanın arkasında farklılıklarla yüzleşmek yerine kendi doğrularının duvarları arasına çekilen zihinler vardır.

Çünkü hakikat sorudan korkmaz. Bilgi eleştiriden kaçmaz. Fikir tartışıldıkça olgunlaşır.

Zihin farklılıklarla genişler.
Akıl sorguladıkça özgürleşir.
İnsan öğrendikçe büyür.

Fanatizm ise insanın dünyaya açılan bütün pencerelerini kapatıp kendi karanlığını hakikat sanmasıyla başlar.